Voyager 1 tarihe geçmeye hazırlanıyor: Dünya’dan bir ışık günü uzağa ulaşacak

NASA’nın Voyager 1 uzay aracı, neredeyse yarım asır süren yolculuğunda yeni bir rekora hazırlanıyor. 5 Eylül 1977’de fırlatılan ve başlangıçta Jüpiter ile Satürn’ü incelemek üzere yaklaşık beş yıllık görev ömrü düşünülerek tasarlanan uzay aracı, bugün hâlâ çalışmaya devam ediyor.

NASA’nın güncel hesaplamalarına göre Voyager 1, 18 Kasım 2026 tarihinde saat 05.16 EST’de Dünya’dan yaklaşık 16,094 milyar mil, yani 25,902 milyar kilometre uzakta olacak. Bu mesafe, ışığın boşlukta tam 24 saatte katettiği uzaklığa karşılık geliyor. Böylece Voyager 1, Dünya’dan bir ışık günü uzaklığa ulaşan ilk insan yapımı nesne olarak tarihe geçecek.

Türkiye saatiyle düşünüldüğünde tarihi eşik 18 Kasım 2026 günü yaklaşık 13.16’da gerçekleşecek.

Bir ışık günü ne kadar uzak?

“Işık günü” ifadesi ilk bakışta bir zaman birimi gibi görünse de burada aslında mesafe ölçüsü olarak kullanılıyor.

Işık boşlukta saniyede yaklaşık 300 bin kilometre yol kat ediyor. Bu hızla 24 saat boyunca ilerlediğinde ortaya yaklaşık 25,9 milyar kilometrelik bir mesafe çıkıyor.

Ölçeği daha anlaşılır hale getirmek gerekirse Dünya ile Ay arasındaki ortalama mesafe yaklaşık 384 bin kilometre, Dünya ile Güneş arasındaki ortalama mesafe ise yaklaşık 149,6 milyon kilometre. Voyager 1’in ulaşacağı uzaklık bu değerlerin çok ötesinde bulunuyor.

Bu mesafenin iletişim açısından da önemli bir sonucu var. Dünya’dan Voyager 1’e gönderilen bir radyo sinyalinin uzay aracına ulaşması 24 saat, sondanın gönderdiği yanıtın Dünya’ya dönmesi ise bir 24 saat daha sürecek. Başka bir ifadeyle Voyager 1’e gönderilen bir komutun sonucunu görmek yaklaşık iki gün alabilecek.

Beş yıllık görev 49 yılı geride bıraktı

Voyager projesinin başarısını daha dikkat çekici hale getiren noktalardan biri de uzay araçlarının başlangıçtaki hedeflerinin çok ötesine geçmiş olması.

Voyager 1 ve Voyager 2 başlangıçta Jüpiter ve Satürn sistemlerini incelemek için tasarlandı. Uzay araçlarının bu görev için yaklaşık beş yıl çalışması hedefleniyordu. Ancak hem araçların dayanıklılığı hem de NASA mühendislerinin yıllar boyunca gerçekleştirdiği teknik düzenlemeler sayesinde görev onlarca yıl uzatıldı.

Voyager 1, Jüpiter’in yakınından Mart 1979’da, Satürn’ün yakınından ise Kasım 1980’de geçti. Daha sonra yolculuğuna Güneş Sistemi’nin dış bölgelerine doğru devam etti.

Ağustos 2012’de heliosfer sınırını aşarak yıldızlararası uzaya ulaşan ilk insan yapımı araç oldu. NASA’ya göre Voyager 1 ve ikizi Voyager 2, heliosferin dışında faaliyet göstermiş tek uzay araçları olmaya devam ediyor.

Voyager 1 son yıllarda ciddi teknik sorunlarla mücadele etti

Yaklaşık yarım asırlık donanıma sahip bir uzay aracını milyarlarca kilometre uzaktan çalışır durumda tutmak ise giderek zorlaşıyor.

Voyager 1, 2023’ün sonlarında bilimsel ve mühendislik verilerini Dünya’ya düzgün biçimde gönderememeye başladı. NASA mühendisleri aylar süren çalışmaların ardından problemin Flight Data Subsystem (FDS) adlı uçuş veri sistemindeki bellek bölümünden kaynaklandığını belirledi.

Sorunun kaynağı, FDS belleğinin bir bölümünü saklayan arızalı bir çipti. Mühendisler kaybolan yazılım kodlarını belleğin farklı bölümlerine dağıtarak sistemi yeniden çalışır hale getirdi. Voyager 1, 2024 yılında tekrar kullanılabilir bilimsel veriler göndermeye başladı.

O dönemde bile Dünya’dan gönderilen bir radyo sinyalinin Voyager 1’e ulaşması yaklaşık 22,5 saat sürüyordu. Bu nedenle basit bir komutun başarılı olup olmadığını anlamak için mühendislerin yaklaşık iki gün beklemesi gerekiyordu.

Enerjiyi korumak için bilimsel cihazlar kapatılıyor

Voyager 1’in karşı karşıya olduğu en büyük sorunlardan biri artık azalan elektrik üretimi.

Uzay aracı, radyoizotop termoelektrik jeneratörleri sayesinde elektrik üretiyor. Plütonyumun radyoaktif bozunmasından ortaya çıkan ısıyı elektriğe dönüştüren sistemler yaşlandıkça üretilen güç de azalıyor.

NASA’nın açıklamasına göre Voyager sondaları her yıl yaklaşık 4 watt güç kaybediyor. Bu nedenle mühendisler sondanın görev ömrünü uzatabilmek için bazı ısıtıcıları ve bilimsel cihazları kademeli olarak devre dışı bırakıyor.

17 Nisan 2026’da Voyager 1 üzerindeki Low-Energy Charged Particles (LECP) deneyi enerji tasarrufu amacıyla kapatıldı. Yaklaşık 49 yıl boyunca çalışan cihaz, yıldızlararası ortamda iyonları, elektronları ve kozmik ışınları incelemek için kullanılıyordu.

Voyager 1 kısa süre önce yeniden iletişimi kaybetti

Sondanın yaşının getirdiği sorunlar 2026 yılında da devam etti.

NASA’nın 29 Ekim 2026 tarihinde yayımladığı son güncellemeye göre Deep Space Network, 18 ve 19 Ekim’deki iki planlı iletişim girişiminde Voyager 1’den radyo sinyali alamadı.

Ancak uzay aracından gelen sinyal 20 Ekim’de yeniden ortaya çıktı ve NASA o tarihten sonra iletişimin sürdüğünü açıkladı. İlk incelemelerde bir grup iticinin çevrim dışı kaldığı ve yedek iticilerin otomatik olarak devreye girdiği belirlendi. Olayın kesin nedeni üzerindeki incelemeler ise devam ediyor.

NASA ayrıca Eylül 2026’da uzay aracındaki üç sistemi kapatıp daha düşük enerji tüketen alternatif sistemleri devreye alarak güç tasarrufu sağlayan yeni bir operasyon gerçekleştirdi. Bu düzenleme yapılmasaydı Voyager 1 üzerindeki başka bir bilimsel cihazın 2027 yazı kadar erken bir tarihte kapatılması gerekebilirdi.

Voyager 1 bundan sonra nereye gidiyor?

Voyager 1’in yolculuğu 18 Kasım’daki rekorla sona ermeyecek.

Uzay aracı yıldızlararası uzayda yaklaşık 61 bin km/saat hızla hareket etmeye devam ediyor. Rotası, AC +79 3888 veya daha bilinen adıyla Gliese 445 isimli yıldıza doğru ilerliyor.

Ancak burada “doğru ilerliyor” ifadesini yakın bir hedef gibi değerlendirmemek gerekiyor.

NASA’nın hesaplamalarına göre Voyager 1 yaklaşık 40 bin yıl sonra Gliese 445’in yaklaşık 1,7 ışık yılı yakınından geçecek. Yani uzay aracı yıldızın kendisine ulaşmayacak; yalnızca astronomik ölçekte yakın sayılabilecek bir mesafeden geçecek.

Voyager 1’in mevcut hızı insan yapımı araçlar için son derece yüksek olsa da ışık hızıyla karşılaştırıldığında oldukça düşük kalıyor. Bu durum, yıldızlar arasındaki mesafelerin ne kadar büyük olduğunu da çarpıcı biçimde gösteriyor.

İnsanlığın en uzaktaki elçisi yolculuğuna devam ediyor

Voyager 1 bugün yalnızca çalışan eski bir uzay aracı değil. Aynı zamanda insanlığın uzaydaki en uzak fiziksel temsilcisi konumunda.

Uzay aracının üzerinde Dünya’daki yaşamı ve insan kültürünü temsil etmek amacıyla hazırlanmış Golden Record (Altın Plak) da bulunuyor. Plakta Dünya’dan görüntüler, sesler, müzikler ve farklı dillerde mesajlar yer alıyor.

Voyager 1’in bilimsel cihazlarının ve vericilerinin ne kadar daha çalışacağı kesin olarak bilinmiyor. Güç üretimi her yıl azalmaya devam ediyor ve NASA mühendisleri kalan enerjiyi mümkün olduğunca verimli kullanmaya çalışıyor.

Ancak 1977 yılında yalnızca birkaç yıl çalışması beklenen bir uzay aracının 2026 yılında hâlâ Dünya ile iletişim kurabiliyor olması, başlı başına mühendislik tarihinin en dikkat çekici başarılarından biri.

18 Kasım 2026’da geçilecek bir ışık günü sınırı da bu uzun yolculuğun yeni kilometre taşlarından biri olacak.