Tesla’nın direksiyonsuz, pedalsız ve dikiz aynasız robotaksisi Cybercab, Eylül ayı başında Austin, Teksas sokaklarında yolcu taşımaya başladı. Ancak lansmanın üzerinden saatler geçmeden ABD’nin en üst düzey karayolu güvenliği otoritesi, aracın nasıl “yasal” hale getirildiğini sorgulamaya başladı. Şimdi bu soruşturma, Tesla’nın önüne somut ve ayrıntılı bir soru listesiyle geldi.
NHTSA’dan Tesla’ya Resmi Soru Listesi
Amerika Ulusal Karayolu Trafik Güvenliği İdaresi (NHTSA), Salı günü yayımladığı bir mektupla Tesla’dan Cybercab’ın Federal Motor Vehicle Safety Standards (FMVSS) yani federal motorlu taşıt güvenlik standartlarına nasıl uyduğunu detaylı biçimde açıklamasını istedi. Kurum, aracın kendi kendine sertifikalandırma sürecini mercek altına aldı.
Soruşturma, resmi olarak AQ26002 kodlu “Denetim Sorgusu” (Audit Query) olarak açıldı ve tahminen 1.000 adet Cybercab’ı kapsıyor. NHTSA, Tesla’ya sorularını yanıtlaması için 30 Eylül‘e kadar süre tanıdı.
Dikkat çekici nokta şu: ABD’de, Avrupa Birliği’ndeki gibi bir “ön onay” sistemi yok. Üreticiler araçlarını kendileri sertifikalandırıyor, ancak NHTSA bu süreci sonradan denetleme yetkisine sahip. Cybercab’ın 3 Eylül’de sürücüsüz olarak Austin sokaklarına çıkmasının ardından geçen birkaç saat içinde NHTSA konuya el koymuş, fakat ilk açıklamasında ayrıntıya girmemişti. Şimdi gönderilen mektup, kurumun tam olarak hangi noktalardan şüphelendiğini gözler önüne seriyor.
Direksiyon Yok, Pedal Yok, Ayna Yok: Sorunun Kaynağı
Cybercab’ın en tartışmalı özelliği, geleneksel bir otomobilde bulunması zorunlu kabul edilen birçok bileşenden yoksun olması. Mektupta NHTSA, şu başlıklarda somut açıklama talep ediyor:
- Aracın SAE otonomi seviyesi, kaç adet üretildiği, nerede ve gelecekte hangi bölgelerde işletileceği
- Cybercab’ın operasyonel tasarım alanı (ODD) — yani hangi hava koşullarında, hangi coğrafi sınırlarda, hangi hızda ve yol ortamında çalışabildiği
- Aracın hangi FMVSS maddelerine tabi olduğu ve bu maddelere nasıl uyum sağlandığı
- Cybercab’ın bir insan tarafından manuel olarak da sürülüp sürülemediği
Bazı ilk yolcuların fark ettiği üzere, Cybercab’ın düşük hızlarda manevra yapabilmek için dokunmatik ekran üzerinden kontrol edilen bir joystick benzeri sistemi bulunuyor. NHTSA’nın bu detayı da soruşturma kapsamına aldığı belirtiliyor.
Direksiyon, Ayna ve Vites Göstergesi Sorgulanıyor
Mektubun en teknik kısmında NHTSA, aracın FMVSS No. 101 kapsamındaki kontrol, gösterge ve uyarı ışıklarına uygun olup olmadığını; FMVSS No. 102 çerçevesinde vites konumunun nasıl gösterildiğini soruyor. Ayrıca kurum, sinyal lambalarının direksiyon dönüşüyle kendiliğinden kapanıp kapanmadığını da merak ediyor — ki Cybercab’da direksiyon simidi zaten bulunmuyor. İç ve dış dikiz aynaları ile elektronik denge kontrolü uyarı ışıkları da soru listesinde yer alan diğer kalemler arasında.
Fren Pedalı Olmayan Bir Araç Nasıl “Yasal” Sayıldı?
Belki de mektubun en can alıcı sorusu fren pedalı ile ilgili. FMVSS’nin ilgili maddesi açıkça “servis frenleri bir ayak kontrolü aracılığıyla etkinleştirilmelidir” şartını koşuyor. Cybercab’da ise frenler tamamen elektronik olarak, otonom sürüş sistemi veya uzaktan bir operatör tarafından devreye alınıyor — pedal ise hiç yok. NHTSA, Tesla’nın bu maddeye nasıl uyum sağladığını iddia ettiğini doğrudan soruyor.
Muafiyet mi, Kendi Kendine Sertifikasyon mu?
ABD Ulaştırma Bakanlığı, sürücüsüz araçların önünü açmak için kuralları güncellemeye çalışıyor. Biden yönetimi döneminde direksiyonsuz araçlarda çarpışma koruma sistemlerinin nasıl işleyeceği netleştirilmişti. Trump yönetimindeki Ulaştırma Bakanlığı ise Haziran ayında, üreticilerin fren pedalından tamamen vazgeçebilmesine olanak tanıyacak yeni bir kural taslağı önerdi.
Ne var ki bugünkü standartlara uymayan otonom araçları işletmek isteyen şirketlerin, 49 CFR Part 555 kapsamında yıllık kotaya tabi bir muafiyet başvurusu yapması gerekiyor. Tesla’nın izlediği yol ise farklı: Şirket, muafiyet talep etmek yerine Cybercab’ı mevcut FMVSS maddelerine göre kendi kendine sertifikalandırdı ve kuralların zamanla güncellenmesini bekleme stratejisini benimsedi.
Bu konuda emsal teşkil eden bir örnek de var. Amazon’a ait Zoox, direksiyonsuz “pod” aracını benzer şekilde kendi kendine sertifikalandırmış, NHTSA tarafından incelenmiş ve sonunda ticari bir robotaksi hizmeti için ülkenin ilk muafiyetini almayı başarmıştı. Tesla’nın da benzer bir sürecin sonuna doğru ilerlediği düşünülüyor; ancak şirketin hukuk ekibinin ikna edici bir savunma sunması da mümkün.
NHTSA’nın kendisi bile FMVSS kurallarının otonom araçlar için güncellenmesi gerektiğini kabul ediyor. Fakat bu güncellemeler resmileşene kadar kurum, pedalı ve aynası olmayan bir aracın neden muafiyete ihtiyaç duymadığının açıklanmasını istiyor. Mektubun kapanış bölümü de tam olarak bunu vurguluyor: NHTSA, Tesla’dan Cybercab’ın 49 CFR Part 555 kapsamında herhangi bir muafiyet olmaksızın nasıl tam uyum sağladığının ayrıntılı şekilde açıklanmasını talep ediyor.
Sırada Ne Var?
Tesla, konuyla ilgili yorum talebine şimdilik yanıt vermedi. Şirketin 30 Eylül‘e kadar NHTSA’ya vereceği yanıt, hem Cybercab’ın Austin dışındaki genişleme planlarını hem de Tesla’nın Waymo’ya karşı büyük robotaksi hedeflerini doğrudan etkileyebilir. Eğer NHTSA, Tesla’nın açıklamalarını yetersiz bulursa, şirket Zoox gibi resmi bir muafiyet sürecine yönelmek zorunda kalabilir — bu da yıllık üretim kotası nedeniyle Tesla’nın robotaksi filosunu büyütme hızını doğrudan sınırlayabilir.
