ABD’de Hava Trafik Kontrolünde Disket Dönemi Sona Eriyor: FAA, E-IDS’yi Devreye Alıyor

Google’da Konsol Köşesi’ni tercih edilen kaynak yap

2027’ye az kaldığı bir dönemde ABD’de hava trafik kontrol operasyonlarının hâlâ disketlere bağlı olması pek çok kişiye şaşırtıcı gelebilir. Neyse ki bu tablo değişiyor. ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), disketlere dayanan eski sistemleri aşamalı olarak devreden çıkardığını 5 Kasım 2026’da duyurdu.

Disketlerin Yerini E-IDS Alıyor

FAA, 1980’li yıllardan kalma dört ayrı sistemi tek çatı altında toplayan Kurumsal Bilgi Görüntüleme Sistemi’ni (Enterprise – Information Display System, E-IDS) kullanıma sokuyor. Sistem temelde dijital bir bilgi panosu gibi çalışıyor. Ekipman arızalarını, hava trafik koşullarını, hava durumunu ve diğer kritik uyarıları kontrolörlerin önüne tek ekranda getiriyor.

E-IDS’nin bir diğer önemli yanı, pilot raporları (PIREP) ile havacılara yönelik duyuruların (NOTAM) toplanıp dağıtılma biçimini iyileştirmesi. FAA Başkanı Bryan Bedford, yeni altyapının kontrolörlerin zamanında karar almasına ve yolcu güvenliğinin korunmasına yardımcı olacağını söyledi. Bedford’a göre manuel ve disket tabanlı süreçlerin yerini, uçuş uyarılarını, kısıtlı hava sahası programlarını ve pilot raporlarını ülke genelinde anında paylaşan bir yapı alacak. Bedford daha önce Reuters’a verdiği röportajda mevcut durumu “her tesis kendi başına bir silo” sözleriyle özetlemişti. Tesislerin birbiriyle konuşamaması, sorunun en kritik yönlerinden biri.

2028’e Kadar 435 Tesise Kurulacak

İlk aşamada sistemin kurulacağı tesisler arasında Atlantic City, Nashville ve Greater Rochester uluslararası havalimanları yer alıyor. Atlanta ve Salt Lake City’deki iki veri işleme merkezi de ilk dalgada yeni altyapıya geçecek. FAA’nın hedefi, 2028 sonuna kadar E-IDS’yi toplam 435 noktaya kurmak.

Bu hamle, ABD’nin eskiyen hava trafik kontrol altyapısını yenilemeye yönelik daha geniş bir programın parçası. Geçen yıl kabul edilen vergi ve harcama paketinde bu çalışmalar için 12,5 milyar dolarlık kaynak ayrıldı. Ulaştırma Bakanı Sean Duffy de E-IDS’nin devreye girmesini, modernizasyonun “yıldırım hızıyla” ilerlediğinin işareti olarak yorumladı.

E-IDS aslında yeni bir proje değil. GAO’nun aktardığına göre kurulumun bitişi Eylül 2034 olarak planlanıyordu. Yeni modernizasyon programıyla bu tarih altı yıl öne çekilerek Eylül 2028’e alındı. FAA’nın bu geliştirme için 2020’de Leidos ile yaklaşık 292 milyon dolarlık sözleşme imzaladığı da bildiriliyor.

Denetçilerden Uyarı: Planlama Eksik

Hızlanan takvimin riskleri de var. ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi (GAO), Eylül 2026’da yayımladığı raporda FAA’nın bu kapsamlı programı yönetmek için daha iyi bir planlamaya ihtiyaç duyduğunu belirtti.

Rapora göre kurumun şu iki eksiği öne çıkıyor:

• Projelerin tüm yaşam döngüsünü kapsayan bütünsel bir maliyet tahmini yok.
• Çalışmaları birbirine bağlayan entegre bir ana takvim yok. Bunun yerine birbirinden bağımsız 11.389 proje takvimi bulunuyor.

GAO, bu dağınıklığın aynı tesiste birden fazla yükseltmenin çakışmasına ve operasyonların aksamasına yol açabileceğini söylüyor. Güvenilir maliyet hesaplarının ve ortak bir uygulama takviminin olmaması bütçe aşımı, gecikme ve hedeflerin tutturulamaması riskini de artırıyor. Bedford ise raporu “çok faydalı” bulduğunu ve FAA’nın şeffaflık amacıyla bu incelemeyi kendisinin talep ettiğini söyledi.

Sırada Personel Sorunu Var

FAA’nın çözmesi gereken tek konu eski teknoloji değil. Kurum, küresel ölçekte yaşanan hava trafik kontrolörü açığını azaltmak için işe alımları da hızlandırmaya çalışıyor. Nisan 2026 itibarıyla 300’den fazla tesiste yaklaşık 11 bin sertifikalı kontrolör görev yapıyor, eğitim hattında ise yaklaşık 4 bin kişi daha bulunuyor.

Disketlerin emekliye ayrılması sembolik olduğu kadar pratik bir adım. Ancak ABD’nin hava trafik kontrol sisteminin tümüyle yenilenmesi ve yeterli personele ulaşması için hâlâ uzun bir yol var.